Airframe of Me 262 A-1a, W.Nr. 170305, 'Yellow 3+I' (7./KG(J) 54) at a wrecked aircraft boneyard.

Szachownice na myśliwcach Luftwaffe

12.04.2026

Taśmy Obrony Rzeszy pojawiły się na myśliwcach Luftwaffe na froncie zachodnim w latach 1943–1944 jako oznakowanie taktyczne i zostały ostatecznie sformalizowane 20 lutego 1945 r. zgodnie z rozporządzeniem B.Br. Nr. 2/45 g.Kdos. Pomimo oficjalnego zatwierdzenia, w praktyce stosowano także inne schematy oznakowania, które nie zostały ujęte w tej dyrektywie. Nie zachowały się żadne dokumenty potwierdzające istnienie takich oznaczeń, jednak fotografie wskazują na ich systemowy charakter, a zatem nie były to jedynie indywidualne cechy oznakowania poszczególnych maszyn.

Oprócz jednolitych, jednobarwnych taśm oraz tych złożonych z kilku równoległych pasów barwnych, niektóre jednostki stosowały szachownicowe oznakowanie kadłuba — karobandy (niem. Karoband — szachownicowa taśma). Najlepiej takie schematy udokumentowano dla pułków KG(J) 6, KG(J) 27 oraz KG(J) 54 — byłych jednostek bombowych przekształconych w myśliwskie, które posiadały na uzbrojeniu m.in. odrzutowe Me 262.

Profil Me 262 A-1a, W.Nr. 111901, „Czarna 11”, z 1./KG(J) 54, odnaleziony w Czechach, maj 1945 r.
Me 262 A-1a, W.Nr. 111901, „Czarna 11”, z 1./KG(J) 54. Na kadłubie naniesiono niebiesko-białą szachownicową taśmę identyfikacyjną pułku o średniej szerokości.

Przez pewien czas uważano, że takie szachownicowe taśmy mogły być stosowane przez jednostki ochrony obiektów przemysłowych (Industrie-Selbstschutzschwärme). Przypuszczenie to opierało się na danych o stratach bojowych Me 262 przypisanych do tych formacji. Jednak biorąc pod uwagę pilny charakter ich tworzenia oraz krótki okres istnienia, mało prawdopodobne jest, aby ich samoloty posiadały tak rozbudowane oznakowanie barwne.

David Brown oraz Dave Wadman, uznani eksperci w dziedzinie lotnictwa Luftwaffe, jako pierwsi zasugerowali, że szachownicowe taśmy Obrony Rzeszy stosowały właśnie pułki myśliwsko-bombowe. Wniosek ten oparto na materiale fotograficznym Me 262 A-1a (W.Nr. 170305, „Żółta 3+I”) z 9./KG(J) 54 (fotografia tego samolotu została zamieszczona w sekcji poniżej), który posiadał taśmę z dużymi biało-niebieskimi polami, początkowo błędnie identyfikowanymi jako biało-zielone.

Dave Wadman przypuszczał, że główne kolory taśm identyfikacyjnych pułków myśliwsko-bombowych odpowiadały podstawowym barwom pułków myśliwskich o analogicznej numeracji: czerwony — w JG 6 i KG(J) 6, zielony — w JG 27 i KG(J) 27, niebieski — w JG 54 i KG(J) 54. W przypadku KG(J) 30 oraz KG(J) 55 brak jednoznacznych dowodów na to, czy szachownicowe pasy były stosowane na samolotach tych jednostek. Jednak zważywszy na fakt, że KG(J) 55 rozwiązano 27 kwietnia 1945 r., a KG(J) 30 skierowano do programu Mistel (gdzie pełnił już zupełnie inne zadania), obecność takich taśm na ich maszynach jest wysoce wątpliwa.

Schemat szachownicowych pasów kadłubowych lotnictwa Obrony Rzeszy
Pewnie udokumentowano trzy jednostki stosujące szachownicowe pasy identyfikacyjne: KG(J) 6, KG(J) 27 oraz KG(J) 54.

Zgodnie z pośrednimi świadectwami oraz analizą fotografii, w marcu 1945 r. wydano odrębne rozporządzenie dotyczące wprowadzenia szachownicowych taśm dla aktywnych pułków myśliwsko-bombowych. Oprócz zmiany oznakowania jednostki te otrzymały rozkaz rezygnacji z dotychczasowych czteroznakowych kodów taktycznych lotnictwa bombowego na rzecz pojedynczego numeru taktycznego na burcie, w kolorze odpowiadającym danej eskadrze, zgodnie z praktyką stosowaną w jednostkach myśliwskich. Zmiana ta nastąpiła prawdopodobnie między 15 a 22 marca 1945 r., natomiast same szachownicowe taśmy naniesiono nieco później — przykładowo w przypadku I./KG(J) 54 miało to miejsce około 22–26 marca 1945 r.

David Brown przedstawia wyczerpującą listę udokumentowanych samolotów jednostek KG(J), które posiadały szachownicowe taśmy:

Jednostka Taśma Kolor Typ Kod W.Nr. Lokalizacja
KG(J) 6
Stab I./KG(J) 6 Szeroka Czerwono-czarna Bf 109 G-10 Czarny <+ b.d. Praga-Kbely
Stab I./KG(J) 6 Szeroka Czerwono-czarna Bf 109 G-10 Czarny -+- b.d. Praga-Kbely
1./I./KG(J) 6 Szeroka Czerwono-czarna Bf 109 G-10 Biały 2+ b.d. Praga
1./I./KG(J) 6 Szeroka Czerwono-czarna Bf 109 G-10 Biały 7+ b.d. Praga-Ruzyně
1./I./KG(J) 6 Szeroka Czerwono-czarna Bf 109 G-10 Biały 9+ 130 xxx Praga-Kbely
1./I./KG(J) 6 Szeroka Czerwono-czarna Bf 109 G-10 Biały 14+ 150 xxx Bad Aibling
1./I./KG(J) 6 Szeroka Czerwono-czarna Bf 109 G-10 Biały 22+ b.d. Bad Aibling
2./I./KG(J) 6 Szeroka Czerwono-czarna Bf 109 G-10 Czarny 3+ b.d. Praga-Kbely
6./II./KG(J) 6 Szeroka Czerwono-czarna Bf 109 G-10 Żółty 2+- b.d. Salzburg-Maxglan
7./III./KG(J) 6 Wąska Czerwono-czarna Me 262 A-1a Biały 1+ 501219 Żatec
7./III./KG(J) 6 Wąska Czerwono-czarna Me 262 A-1a Biały _+ 501201 Kladno
8./III./KG(J) 6 Wąska Czerwono-czarna Me 262 A-1a Czerwony 7+ 5012xx Żatec
9./III./KG(J) 6 Wąska Czerwono-czarna Me 262 A-1a Żółty 3+ 11095x Żatec
9./III./KG(J) 6 Wąska Czerwono-czarna Me 262 A-1a Żółty 5+ 501232 Monachium-Riem
KG(J) 27
1./I./KG(J) 27 Szeroka Zielono-biała Bf 109 G-10 Biały 4+ 46xxxx Praga-Kbely
3./I./KG(J) 27 Szeroka Zielono-biała Bf 109 G-10 Żółty 2+ 15xxxx Kaufbeuren
III./KG(J) 27 Szeroka Zielono-biała Fw 190 F-8 b.d. 583577 Raffelding
7./III./KG(J) 27 Szeroka Zielono-biała Fw 190 F-9 Biały 2+ 206000 Wels
8./III./KG(J) 27 Szeroka Zielono-biała Fw 190 A-9 Czarny 4+ 207215 Cham-Michelsdorf
KG(J) 54
1./I./KG(J) 54 Średnia Niebiesko-biała Me 262 A B3+HK (czerwone H) b.d. Nieznana
1./I./KG(J) 54 Średnia Niebiesko-biała Me 262 A-1a Biały 1+ b.d. Nasvačily
1./I./KG(J) 54 Średnia Niebiesko-biała Me 262 A-1a Czarny 11+ 111901 Czechy
2./I./KG(J) 54 Wąska Niebiesko-biała Me 262 A-1a Czarny 1+ 11xxxx Żatec
3./I./KG(J) 54 Wąska Niebiesko-biała Me 262 A-1a Żółty 1+ 11xxxx Austria
3./I./KG(J) 54 Wąska Niebiesko-biała Me 262 A-1a Żółty 10+ 110662 Erding
Ausbild.Kdo./II./KG(J) 54 Czerwony 3+
3./I./KG(J) 54 Średnia Niebiesko-biała Me 262 A-1a Żółty 2+ b.d. Praga-Ruzyně
3./I./KG(J) 54 Średnia Niebiesko-biała Me 262 A-1a b.d. b.d. b.d.
9./III./KG(J) 54 Szeroka Niebiesko-biała Me 262 A-1a B3+AT (żółte A) 170305 Monachium-Riem
Żółty 3+
Zestawienie danych dotyczących zastosowania szachownicowych taśm w jednostkach KG(J).

Zachowane fotografie dokumentują kilka wariantów wykonania tych taśm (pod względem szerokości oraz liczby pól szachownicy). David Brown zasugerował, że wąskie Karobänder (niem. l.mn. od Karoband), o szerokości 600 mm, stosowano wyłącznie na samolotach Me 262 i być może tylko na maszynach bojowych. Standardowe szerokie taśmy (900 mm) nanoszono natomiast na samoloty szkolne — w większości przypadków tłokowe Bf 109 G oraz Fw 190 A. Tylko jeden Me 262, W.Nr. 170305, „Żółta 3+I” z 9./KG(J) 54, nie wpisuje się w tę hipotezę, ponieważ również posiada szeroką taśmę. Możliwe jest także, że szerokie taśmy stosowano na Bf 109 i Fw 190 ze względu na stosunkowo wąskie kadłuby tych samolotów, aby zapewnić lepszą widoczność oznaczeń, podczas gdy w przypadku relatywnie szerokiego kadłuba Me 262 taka szerokość była nadmierna i zbyt rzucająca się w oczy, dlatego węższa taśma okazywała się w zupełności wystarczająca.

Nie wszystkie samoloty tych jednostek nosiły jednak szachownicowe pasy identyfikacyjne. Jerry Crandall przytacza przykład Fw 190 D z III./KG(J) 27, który w ogóle nie posiadał takiej taśmy. Podobnie na fotografiach Fw 190 A wykonanych w Cham-Michelsdorf jeden samolot z III./KG(J) 27 ma szachownicową taśmę identyfikacyjną, podczas gdy inny, zaparkowany obok, jej nie posiada.

Szachownicowe taśmy (wraz z oznakami jednostek i innymi oznaczeniami taktycznymi) zostały najprawdopodobniej zamalowane pod koniec kwietnia 1945 r., gdy pozostałości KG(J) 6, KG(J) 27 oraz KG(J) 54 operujące nad Protektoratem Czech i Moraw zostały scalone w jedną formację bojową — „Hogeback” (Gefechtsverband Hogeback). Pośrednio potwierdzają to fotografie Me 262 W.Nr. 110662, „Żółta 10” / „Czerwona 3”, wykonane w Moosburgu, na których wąska niebiesko-biała taśma oraz godło KG 54 „Totenkopf” zostały zamalowane farbą RLM 81.

Przewodnik po kolorach szachownicowych pasów identyfikacyjnych

  • RLM 21 Weiß: Biel o ciepłym, kremowym odcieniu, zbliżona do RAL 9001. W palecie Federal Standard najbliższym odpowiednikiem jest FS 27780, choć jest on nieco ciemniejszy i bardziej żółtawy od oryginału.
  • RLM 22 Schwarz: Głęboka czerń o odcieniu grafitowym, porównywalna ze współczesnym RAL 9004. Najbliższym odpowiednikiem w systemie FS jest FS 27040.
  • RLM 23 Rot: Jasna czerwień. Współczesny RAL 3020 wizualnie odpowiada RLM 23, co potwierdzają liczne źródła. W systemie Federal Standard najbliższy jest FS 11310, choć nieco ciemniejszy od oryginału. W palecie BS mieści się pomiędzy BS 564 a BS 04 E 56: BS 564 jest cieplejszy i bardziej żółtawy, natomiast BS 04 E 56 jest ciemniejszy i ma wyraźny purpurowy podton.
  • RLM 24 Dunkelblau: Niebieski z subtelnym, niemal niewidocznym purpurowym podtonem. W przybliżeniu odpowiada RAL 5000 z palety RAL Classic. Najbliższy odpowiednik w palecie British Standard to BS 104, choć pozbawiony purpurowego tonu. Innym zbliżonym kolorem jest BS 20 C 39, ciemniejszy i bardziej stonowany. W systemie FS podobny jest FS 15052, również bez purpurowej składowej.
  • RLM 25 Hellgrün: Jasny odcień zieleni o patynowym charakterze, zbliżony do RAL 6000. Podobny jest także do RAL 750-3 z palety RAL Effect. Kolor BS 14 D 44 jest zbliżony, lecz zbyt zielony i ciepły, pozbawiony szarawej patyny. W systemie FS odpowiednikiem jest FS 14115, bardziej nasycony niż stonowany oryginał.
Kolory oryginalne RLM 21
Weiß		 RLM 22
Schwarz		 RLM 23
Rot		 RLM 24
Dunkelblau		 RLM 25
Hellgrün
Odpowiedniki
FS 27780 27040 11310 15052 14115
RAL 9001 9004 3020 5000 6000
BS 10 B 15 00 E 53 04 E 56 105 14 D 44
Pantone brak 426 C 1807 C 295 U 3425 U
HEX E7E1D2 2B2B2C B81D13 384E6F 3B7460
Arcus 294 293 292 291 290
Zestawienie porównawcze kolorów karoband Luftwaffe i ich współczesnych odpowiedników.

Historyczne fotografie samolotów Luftwaffe z szachownicowymi pasami identyfikacyjnymi

Wrak Bf 109 G-10 „Biała 9”, 1./KG(J) 6, Praga-Kbely, 1945 r.
Prawdziwe szczęście — aż dwa „Messerschmitty” z szachownicowymi pasami na jednym zdjęciu. Bf 109 G-10 „Biała 9+” z 1./KG(J) 6, a za nim — Bf 109 G-10 „Czarny <+” ze Stab I./KG(J) 6. Praga-Kbely, wiosna 1945 r.
Zbliżenie Bf 109 G-10 „Biała 9”, 1./KG(J) 6, Praga-Kbely, 1945 r.
Inny kadr tej samej „Białej 9” z 1./KG(J) 6 w Pradze-Kbely. Ze względu na użycie filmu ortochromatycznego czerwone segmenty wyglądają bardzo ciemno (niemal czarno) i wizualnie zlewają się w jednolitą ciemną taśmę.
Me 262 A-1a „Żółta 5” z 9./KG(J) 6, W.Nr. 501232, pilot por. H. Haeffner, Monachium-Riem, maj 1945 r.
Me 262 A-1a, W.Nr. 501232, „Żółta 5”, z 9./KG(J) 6, na którym latał porucznik Heiner Haeffner. Na kadłubie widoczna wąska czerwono-czarna szachownicowa taśma identyfikacyjna eskadry.
Widok ogólny Me 262 A-1a „Żółta 5”, 9./KG(J) 6, W.Nr. 501232, Monachium-Riem, maj 1945 r.
Zdjęcie tego samego Me 262 A-1a Heinera Haeffnera w ujęciu ogólnym. Wyraźnie widać, że taśmę nanoszono niemal bezpośrednio za krzyżami na kadłubie i nie dochodziła ona do statecznika pionowego.
Bf 109 G-10 „Biała 4”, 1./KG(J) 27, Praga-Kbely, marzec 1945 r.
Rozbity Bf 109 G-10, W.Nr. 46xxxx, „Biała 4”, prawdopodobnie z 1./KG(J) 27. Praga-Kbely, marzec 1945 r.
Bf 109 G-10 „Żółta 2” z KG(J) 27, na złomowisku samolotów, Kaufbeuren, 1945 r.
Rzadkie kolorowe zdjęcie Bf 109 G-10 (W.Nr. 152xxx) z 3./KG(J) 27 z szachownicową taśmą kadłubową (samolot w centrum kadru). Co ciekawe, po prawej stronie widoczny jest również Bf 109 K-4 z JG 53, także z taśmą szybkiej identyfikacji na kadłubie, lecz w kolorze czarnym. Kaufbeuren, 1945 r.
Zbliżenie Bf 109 G-10 „Żółta 2” z 3./KG(J) 27
Nieco inny kadr Bf 109 G-10 „Żółta 2” ze złomowiska w Kaufbeuren. Na tym zdjęciu szachownicowa taśma kadłubowa jest jednak zasłonięta skrzydłem innego samolotu.
Fw 190 F-9, W.Nr. 206000, „Biała 2” z 7./KG(J) 27
Fw 190 F-9, W.Nr. 206000, „Biała 2” z 7./KG(J) 27, odnaleziony przez aliantów na lotnisku Wels (Oberdonau) w 1945 r. Na kadłubie widoczna zielono-biała szachownicowa taśma.
Fw 190 A-9, „Czarna 4” z III./KG(J) 27
Fw 190 A-9, W.Nr. 207215, „Czarna 4+I” z 8./KG(J) 27 z szeroką zielono-białą szachownicową taśmą, sfotografowany w Cham-Michelsdorf. Co ciekawe, na samolocie stojącym obok taśma identyfikacyjna w ogóle nie występuje — widać to dobrze na kolejnym zdjęciu.
Fw 190 A-9, „Czarna 4” z 8./KG(J) 27
Kolejne zdjęcie tego samego Fw 190 A-9, „Czarna 4+I” z 8./KG(J) 27, wykonane z innego ujęcia.
Fw 190 A-9, „Czarna 4”, zbliżenie ogona
Ujęcie ogonowej części tego samego Fw 190 A-9, „Czarna 4+I”, z szachownicową taśmą w zbliżeniu.
Zbliżenie ogona Me 262 A-1a, W.Nr. 111901, „Czarna 11” z 1./KG(J) 54
Me 262 A-1a, W.Nr. 111901, „Czarna 11” z 1./KG(J) 54, odnaleziony w Czechach. Na kadłubie widoczna średniej szerokości taśma identyfikacyjna z drobnymi niebiesko-białymi polami szachownicy.
Widok z lewej burty Me 262 A-1a, W.Nr. 110662, 3./KG(J) 54, okolice Moosburga, maj 1945 r.
Me 262 A-1a, W.Nr. 110662, z 3./KG(J) 54, odnaleziony na niewielkim lotnisku w okolicach Moosburga. Samolot posiadał wąską niebiesko-białą taśmę identyfikacyjną, którą zamalowano zielonym kamuflażem.
Widok z prawej burty z tyłu Me 262 A-1a, W.Nr. 110662, 3./KG(J) 54, okolice Moosburga, maj 1945 r.
Ten sam egzemplarz co na powyższym zdjęciu, lecz z innego ujęcia. Widać, że półprzezroczyste zielone „wężyki” kamuflażu naniesiono zarówno na białe, jak i niebieskie segmenty taśmy. Na kadłubie widoczna jest zamalowana „Żółta 10” oraz godło „Totenkopf” jednostki KG(J) 54.
Widok z przodu Me 262 A-1a, W.Nr. 110662, 3./KG(J) 54, okolice Moosburga, maj 1945 r.
Ponownie Me 262 A-1a, W.Nr. 110662, widok z przodu. Zwraca uwagę „Czerwona 3” na osłonie goleni przedniego podwozia. Ze zdjęcia nie wynika jednoznacznie, czy żółta końcówka nosa została zamalowana na zielono.
Me 262 A-1a „Żółta 3”, W.Nr. 170305, z 9./KG(J) 54
Wrak Me 262 A-1a (W.Nr. 170305, „Żółta 3+I”) z 9./KG(J) 54 na złomowisku w Monachium-Riem. Uwagę zwraca szeroka taśma kadłubowa, bardziej typowa dla Bf 109 i Fw 190, podczas gdy większość Me 262 posiadała węższe pasy z większą liczbą drobnych pól.

Źródła

Powrót do blogu

Zostaw komentarz

Pamiętaj, że komentarze muszą zostać zatwierdzone przed ich opublikowaniem.

Read Also