Art Model AM 7205 Yakovlev Yak-141 “Freestyle” Sovyet Donanması Süpersonik VTOL Avcı Uçağı

Yakovlev Yak-141 “Freestyle” Sovyet Donanması Süpersonik VTOL Avcı Uçağı

1974 yılında, MMZ “Skorost” fabrikası, Sovyet uçak gemisi görev kuvvetlerine hava savunması sağlamak amacıyla sesten hızlı bir dikey kalkış ve iniş (VTOL) avcı uçağı için ön tasarım çalışmalarına başladı. Yak-38'in operasyonel tecrübelerinden faydalanan mühendisler, 1975'te Yak-41 (kurum içi proje kodu İzdeliye 48) olarak adlandırılan yeni uçağın taslağını hazırlamaya giriştiler. İlk araştırmalar, tek bir kaldırma ve seyir motoru konfigürasyonunu işaret ediyordu. Ancak, genişletilmiş uçuş zarfı ve kısa kalkış ve dikey iniş (STOVL) kabiliyetlerinin entegrasyonu gibi sürekli değişen taktik gereksinimler, gövde üzerinde kapsamlı bir yeniden tasarımı zorunlu kıldı. Bu köklü yapısal değişikliklerin sonucunda büyük ölçüde modernize edilen Yak-41M modeli ortaya çıktı.

Test programını desteklemek üzere Yakovlev bürosu dört adet ön seri üretim uçağı inşa etti. İlk test uçağı (İzdeliye 48-1) güç grubunun ve aviyoniklerin yer testlerine tahsis edilirken, dördüncü gövde (İzdeliye 48SI) tamamen statik yapısal dayanım testlerine ayrıldı. Uçuş prototipi görevini ise gövdelerinde sırasıyla “75” ve “77” borda numaralarını taşıyan ikinci (İzdeliye 48-2) ve üçüncü (İzdeliye 48-3) uçaklar üstlendi. Özellikle 77 numaralı uçak, nihai ön seri üretim standardını temsil ediyordu. Bu iki jet, kara üslerindeki kapsamlı değerlendirmelerin ardından deniz denemeleri için Kuzey Filosu'na bağlı Sovyetler Birliği Filo Amirali S. G. Gorşkov ağır uçak taşıyan kruvazörüne sevk edildi. İlk uçuşuyla birlikte Yak-41M, Batılı havacılık endüstrisinin benzer STOVL platformlarındaki geliştirme takvimlerine kıyasla yaklaşık 25 yıllık bir teknolojik sıçramayı temsil ediyordu.

Yak-41M'nin itki sistemi, üç motorlu karmaşık bir konfigürasyondan oluşuyordu. Ana güç kaynağı, artyakıcı devredeyken 152 kN itki üreten tek bir R-79V-300 kaldırma ve seyir turbofan motoruydu. Bu ana motora, kokpitin hemen arkasına dikey olarak yerleştirilmiş her biri 40 kN itki kapasiteli iki adet kompakt RD-41 kaldırma motoru eşlik ediyordu. Bu yüksek itki-ağırlık oranı, uçağın 15.800 kg brüt ağırlığa kadar dikey kalkış yapabilmesine olanak tanıyordu. Alternatif olarak, 60 ila 120 metrelik kısa bir kalkış koşusuyla azami kalkış ağırlığı 19.500 kg'a kadar çıkarılabiliyordu. Bu STOVL profilinin uygulanması, avcı uçağının muharebe yarıçapını 1,5 ila 2 kat artırırken görev bölgesindeki devriye süresini de iki katına çıkarıyordu. Uçağın tasarımı, ana egzoz lülesi tamamen aşağıya yönlendirilmiş olsa bile pilotun artyakıcıyı güvenli bir şekilde ateşleyebilmesine imkân veriyordu. Entegre uçuş kontrol sistemi, dikey ve kısa kalkış ile inişlerin tüm aşamalarını optimize etmek için motorların itki gücünü ve yönlendirilebilir lülelerin açılarını tam otomatik olarak ayarlıyordu.

Askı uçuşu testleri 1989'un sonlarında başladı. 13 Haziran 1990'da Yakovlev test pilotu Andrey Sinitsin, dikey kalkıştan yatay uçuşa pürüzsüz bir geçiş yapıp ardından dikey inişle tamamladığı ilk tam uçuş döngüsünü gerçekleştirdi. Nisan 1991'e gelindiğinde, uçuş prototiplerinden biri rekor denemelerine hazırlık amacıyla kalibrasyon ağırlıklarıyla donatıldı. Sadece 15 günlük bir süre zarfında Sinitsin, Uluslararası Havacılık Federasyonu (FAI) H Sınıfı (jet itkili VTOL uçaklar) kategorisinde 12 dünya rekoru kırdı.

Test takvimlerindeki güncellemeler sırasında uçağın resmi adı Yak-141 olarak değiştirildi. Ancak program, 5 Ekim 1991 tarihinde Gorşkov kruvazöründeki güverte testleri sırasında ağır bir darbe aldı. Test pilotu Vladimir Yakimov'un komutasındaki 77 borda numaralı uçak, izin verilen azami dikey alçalma oranını aşarak uçuş güvertesine son derece sert bir iniş yaptı. Ana iniş takımının dikmesi yakıt tankını delerek büyük çaplı bir yangına yol açtı. Yakimov fırlatma koltuğuyla güvenli bir şekilde atladı; enkazı kurtarılan uçak ise daha sonra restore edilerek müzeye kaldırıldı. Uçuş test programının iptal edilmesinin ardından, geriye kalan tek prototip (75 numaralı uçak), “141” sergi numarasına boyanarak ilk kez Eylül 1992'deki Farnborough Uluslararası Havacılık Fuarı'nda halkın karşısına çıktı ve daha sonra başka organizasyonlarda da boy gösterdi. Farnborough'nun ardından Yakovlev Tasarım Bürosu, Müşterek Taarruz Uçağı (JSF) programı kapsamında Lockheed firmasıyla teknik bir işbirliği gerçekleştirdi. Bunun sonucunda, Amerikalı üreticinin nihai tasarımı, Sovyet Yak-141 ile bariz yapısal benzerlikler taşımaktaydı.

Yakovlev Yak-141 Teknik Özellikleri

• Uzunluk – 18,3 m
• Kanat açıklığı – 10,1 m
• Yükseklik – 5,0 m
• Kanat alanı – 31,7 m²
• Boş ağırlık – 11.650 kg
• Azami kalkış ağırlığı – 15.800 kg (dikey kalkış) / 19.500 kg (kısa kalkış)
• Güç grubu – 1 × R-79V-300 kaldırma ve seyir turbofan motoru (152 kN itki) ve 2 × RD-41 kaldırma motoru (her biri 40 kN itki)
• Azami hız – 1.850 km/s
• Servis tavanı – 15.500 m
• Menzil – 2.100 km (azami yakıt ile) / 1.400 km (azami faydalı yük ile)
• Mürettebat – 1
• Silah donanımı – 1 × 30 mm otomatik top, 6 harici yük istasyonunda 1.000 kg'a (dikey kalkış) veya 2.650 kg'a (kısa kalkış) kadar faydalı yük